Page 46 - Demo

t%u00eb k%u00ebsaj periudhe shp%u00ebrthyen kryengritje t%u00eb shumta t%u00eb fisnik%u00ebve, sherif%u00ebve dhe kishtar%u00ebve, por ato nuk soll%u00ebn asnj%u00eb cop%u00ebzim t%u00eb Monarkis%u00eb Angleze.Karta e Madhe e Lirive, viti 1215Pushteti mbret%u00ebror, i p%u00ebrforcuar nga reformat e Henrikut II, synonte t%u00eb rritej edhe m%u00eb tej, por kushtet ekonomike t%u00eb dob%u00ebta nuk e favorizonin. Kasta e qytetar%u00ebve, e cila qe p%u00ebr centralizimin, ishte ende e dob%u00ebt dhe e pazhvilluar dhe shumica e saj ndodhej n%u00ebn pushtetin administrativ dhe gjyq%u00ebsor t%u00eb senjor%u00ebve feudal%u00eb. Baron%u00ebt anglez%u00eb filluan ta kund%u00ebrshtonin gjithmon%u00eb e m%u00eb shum%u00eb pushtetin e mbretit.Mbreti Xhon (John) pa Tok%u00eb (1199-1216), i cili thirrej k%u00ebshtu se ishte i fundit nga djemt%u00eb e mbretit dhe nuk kishte tituj zot%u00ebrimi, humbi Normandin%u00eb dhe territore t%u00eb tjera pas luft%u00ebs me Filip Augustin II t%u00eb Franc%u00ebs. N%u00eb vitin 1213, ai u detyrua t%u00eb pranonte vasalitetin ndaj Pap%u00ebs. Pasi u kthye n%u00eb Angli, ai k%u00ebrkoi q%u00eb baron%u00ebt t%u00eb paguanin taksa t%u00eb reja, n%u00eb mas%u00eb m%u00eb t%u00eb lart%u00eb nga sa e lejonte ligji. Baron%u00ebt refuzuan t%u00eb paguanin dhe vendos%u00ebn t%u00eb bashkoheshin kund%u00ebr Xhonit. N%u00eb k%u00ebto kushte, ai u detyrua t%u00eb n%u00ebnshkruante m%u00eb 12 qershor 1215, %u201cKart%u00ebn e Madhe t%u00eb Lirive%u201d ose %u201cKarta e Madhe e Autonomive%u201d. Ky dokument nuk prekte sovranitetin mbret%u00ebror, por e impononte mbretin t%u00eb mbante parasysh vullnetin e disa shtresave (baron%u00ebve, klerik%u00ebve dhe borgjez%u00ebve) n%u00eb %u00e7%u00ebshtjet e drejt%u00ebsis%u00eb, n%u00eb mbledhjen e taksave dhe n%u00eb politik%u00ebn e jashtme. Konkretisht, n%u00eb kart%u00eb: %u2022 kishte garanci kund%u00ebr marrjes s%u00eb paligjshme dhe me dhun%u00eb t%u00eb taksave; %u2022 parashikohej ndarja e pushtetit gjyq%u00ebsor nga pushteti administrativ dhe shk%u00ebputej administrimi i drejt%u00ebsis%u00eb nga personi i mbretit; %u2022 ndalohej ngarkimi me p%u00ebrgjegj%u00ebsi penale i dikujt vet%u00ebm n%u00eb baz%u00eb t%u00eb nj%u00eb k%u00ebrkese verbale, pa pritur d%u00ebshmitar%u00eb t%u00eb besuesh%u00ebm dhe pa zhvillimin e nj%u00eb procesi t%u00eb rregullt gjyq%u00ebsor.Karta parashikonte zgjedhjen e nj%u00eb komiteti t%u00eb p%u00ebrb%u00ebr%u00eb nga baron%u00eb, t%u00eb cil%u00ebt duhej t%u00eb kontrollonin zbatimin e saj. Karta e Madhe e Lirive %u00ebsht%u00eb shembulli tipik i kufizimeve juridike q%u00eb iu vendos%u00ebn monarkis%u00eb n%u00eb periudh%u00ebn e mesjet%u00ebs s%u00eb mesme. Pik%u00ebrisht nga ky pakt i n%u00ebnshkruar mes monarkis%u00eb dhe shtresave shoq%u00ebrore lindi me nj%u00eb origjinalitet krejt%u00ebsisht t%u00eb vetin, kombi anglez. Secila nga pal%u00ebt b%u00ebri nd%u00ebr vite t%u00eb gjitha p%u00ebrpjekjet p%u00ebr t%u00eb zgjeruar hap%u00ebsir%u00ebn e vet t%u00eb pushtetit dhe t%u00eb privilegjeve. P%u00ebr shembull, Henriku III gjat%u00eb sundimit t%u00eb tij (1226-1272) u orvat t%u00eb minonte rolin par%u00ebsor t%u00eb baron%u00ebve. P%u00ebr k%u00ebt%u00eb, ai u mb%u00ebshtet te p%u00ebrfaq%u00ebsuesit e konteve, t%u00eb cil%u00ebt i th%u00ebrriste her%u00eb pas here n%u00eb oborrin mbret%u00ebror p%u00ebr konsultime t%u00eb ndryshme. N%u00eb vitin 1246, u mblodh nj%u00eb kuvend i k%u00ebtyre p%u00ebrfaq%u00ebsuesve, i cili u quajt Parlamentum. N%u00eb fillimet e tij, Parlamenti ishte nj%u00eb k%u00ebshill i kuror%u00ebs mbret%u00ebrore. M%u00eb pas, Parlamenti u pri t%u00eb ushtronte pushtetin e vet, n%u00eb konkurrenc%u00eb me pushtetin e mbretit.Dob%u00ebsimi i Monarkis%u00eb Angleze n%u00eb shekullin XIVN%u00eb fillim t%u00eb shekullit XIV, dualizmi mes monarkis%u00eb dhe shtresave u b%u00eb mjaft i ndjesh%u00ebm. Balanca e pushteteve nd%u00ebrroi shpesh krahun e saj. Gjat%u00eb mbret%u00ebrimit t%u00eb Eduardit II, pesha kaloi nga Parlamenti, n%u00eb an%u00ebn e tij. N%u00ebn sundimin e tij, Dhoma e Lord%u00ebve e p%u00ebrb%u00ebr%u00eb nga baron%u00eb dhe prelat%u00eb t%u00eb kish%u00ebs, dallohej nga Dhoma e Komun%u00ebve, q%u00eb p%u00ebrb%u00ebhej nga kalor%u00ebs dhe p%u00ebrfaq%u00ebsues t%u00eb qyteteve. N%u00eb vitin 1389, Mbreti Xhon pa Tok%u00eb3Karta e Madhe e Lirive. Riprodhim i shek. XIV244